Ankara’da baharın habercisi: Ayrancı erguvanları

Nisan ayı ortasında Ankara sokaklarında ve parklarında erguvanları keşfetmenizi öneririm! Her an bir sokak köşesinden bir erguvan ağacı size gülümseyebilir.

Erguvanlar açmış, bahar gelmiş Ankara’ya!
Ankara’ya baharın gelişini erguvanlar müjdeler bana.
Cemreler düşer… Nisan ayı gelir… Beklerim erguvanların açmasını…

Nisan ayı ortasında açar Ankaralı erguvanlar. Bazen gecikirler ama olsun. Mis kokulu leylaklar, coşkulu sakuralar, güzel ılgınlar ve mor salkımlar da aynı zamanda açarlar.

Ahmet Hamdi Tanpınar “Kültürümüzde gülden sonra adına bayram yapılacak ikinci çiçek erguvandır” diyor. Benim bahar bayramım erguvanlar açınca başlıyor. Bu bayram zamanı benim için en güzel zamanlarıdır Ankara’nın.

Akdeniz iklimi ağacı olan erguvanı, yıllar içinde başta Ayrancı olmak üzere Ankara’nın tüm semtlerinde aradım ve kayıt altına aldım. 

Her baharda, Nisan ayının ortaları yaklaşınca yıllardır gözlediğim ağaçları tek tek ziyaret ederim. Onları görünce işte bahar geldi der ve sevinirim. 

Önce çiçekleri açtığı için ilginç bir ağaçtır erguvan. Adını verdiği erguvani rengi çiçekleri ile ağacın gövdesini ve dallarını süsler. 2-3 hafta süren çiçekli dönemlerinde mutlaka sizin de dikkatinizi çekmiştir. 

Erguvan rengi çok özel bir renktir. Geçmişte olduğu gibi bugün de mor boya, dikenli deniz salyangozlarının salgıladığı bir sıvıdan, her bir salyangozdan yalnızca bir damla elde ediliyor. Bu amaçla Surlular, Akdeniz sahilleri boyunca sık sık görülen brandaris ve trunculus cinsi dikenli salyangozları kullanmışlar. Salyangozların toplandığı bölgeye göre, morun farklı tonları elde ediliyormuş. Zor elde edilen bu boya çok değerliymiş ve Bizans döneminde sadece imparator ailesine tahsis edilmiş. Bu nedenle erguvan rengi Bizans Dönemi içinde “İmparatorluk Moru” olarak anılmıştır.

Ülkemizde farklı yöresel isimleri olan erguvan ağacı bazı yerlerde çiçekleri çiğ ya da yağda kavrularak yenir, salatanın üzerine konur, reçeli ve şurubu yapılır. Erguvan kelimesinin kökenine bakınca ağacın isminin çiçeklerinin nefis renginden geldiğini görüyoruz. Çok eskilerden Akadçada mor rengi ifade eden “argamannu” kelimesi Aramiceye “argvana”, sonra Arapçaya “ercuvani” ve dilimize “argavan” olarak geçmiş.

En güzel erguvanlar nerede?

Ankara’da Çankaya, Kavaklıdere, Ayrancı, Bahçelievler, Emek, Maltepe – Anıttepe arası, Yenimahalle, Dikmen, Esat, Ümitköy, Konutkent, büyükelçiliklerin bahçeleri, TBMM bahçesi ve Milli Egemenlik Parkı, ODTÜ yerleşkesi ve Ankara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi bahçesinde en güzel erguvanları görmek mümkün. Bunlar içinde Ayrancı erguvanları bir başkadır.

Hem yürümek hem de erguvanları görmek isterseniz size birkaç rota önereceğim. İlk tercihiniz şu olmalı: Çankaya Köşkü’nden aşağı Protokol Yolu boyunca yürüyün, Büyükelçiliklerin bahçelerine dikkatlice bakın, parkları ve Pembe Köşkü ziyaret edin en güzel erguvanlar için. Yolun sonunda Polonya Büyükelçiliği ve hemen karşısındaki Gül Bahçesi Parkı en güzel erguvanları saklar içinde. Burada biraz dinledikten sonra Cinnah Caddesi’ne çıkıp İsveç Büyükelçiliği ve yolun karşısındaki erguvanı ziyaret edin. Biraz daha yürümek isterseniz Gelibolu Sokak’tan Şili Meydanı’na çıkın ve oradan aşağı yürüyerek Kuveyt Caddesi (geçen sene kesilen erguvanın köklerine), Meneviş Sokak ve Kuzgun Sokak’ta apartman önü ve bahçelerdeki erguvanları mutlaka görün.

Yürüyüş için ikinci önerim şudur: Arjantin Caddesi’nin başında yer alan Yeşil Vadi Parkı’ndaki yaklaşık 25 erguvan ağacını ziyaret edin.  Oradan J. F. Kennedy Caddesi’ni yürümeniz ve apartmanların ön bahçelerindeki ağaçlara dikkatli bakmanızı öneririm. Biraz yürüdükten sonra tekrar Tunalı Hilmi Caddesi’ne doğru dönüp Güniz Sokak ve Buğday Sokak apartmanlarının önünde ve arka bahçelerinde yaşlı erguvan ağaçlarını görebilirsiniz.

Biraz daha yürürseniz Tunus Caddesi ve J.F.Kennedy Caddesi köşesinde iki erguvan ağacının sizi beklediğini göreceksiniz. Oradan yürüyerek Paris Caddesi’nin sonundaki Ankara’daki en uzun erguvan ağaçlarından birini selamlayın ve Milli Egemenlik Parkı ile TBMM bahçesindeki erguvanları seyredip selamlayarak bitirebilirsiniz.

Nisan ayı sonunda bu rotalarda yürümenizi ve tüm bu ağaçları görmenizi öneririm. Durmalarla birlikte en fazla üç saatinizi alacaktır.

Bunları devamlı olarak ziyaret edince, kesilen veya özensiz budama yapılan erguvan ağaçlarını görünce üzülüyorum. Kuveyt Caddesi ve Güvenlik Caddesi köşesindeki ağaç 2019 yılında, Gül Bahçesi Parkı’ndaki erguvanlardan biri 2017 yılında budandı ve 2018 yılında kesildi. Kuğulupark’taki erguvan ise 2016 yılında kesildi. Umarım bu ağaçların bakımı ve budanması konusunda bir kültür gelişir. Aklımıza sadece kesmek gelmez artık.

A. Süheyl Ünver bir yazısında “Erguvana şiir söyleme, anlatamazsın. Kendisi şiir. Gör ve duy, kâfi” diyor. 

Bu şiiri görmek ve duymak için Nisan ayı ortasında Ankara sokaklarında ve parklarında erguvanları keşfetmenizi öneririm! Her an bir sokak köşesinden bir erguvan ağacı size gülümseyebilir.

Erguvan ağacı

Erguvan dünyada 11 farklı türü olan Baklagiller familyasından bir ağaçtır. Bu ağaçlar Kuzey Amerika, Meksika, Çin, Doğu Asya ve Akdeniz’de yetişir. Ülkemizde Akdeniz ikliminin olduğu bölgelerde doğal olarak yetişen ağaç ve ağaççık türü Cercis siliquastrum dur. Genellikle Nisan ortası – Mayıs aylarında kendine has renkte çiçekler açan, kalp şeklindeki yaprakları çiçekten sonra oluşan, kırmızı-kahverengi bakla şeklinde ince ve yassı bir yemiş veren bir ağaçtır. Bu bakla içinde çok sert kabuklu, mercimek gibi yassı 6-15 adet tohum vardır. Ankara’da Bilkent sokakları, Dikmen Vadisi, TBMM bahçesinin Dikmen Caddesi’ne bakan bölümü ve Ankara Üniversitesi Tandoğan Yerleşkesi’nde görmek mümkün.

Erguvan ağaçlarını budamak

Genelde budama gerekmez ve sonucu riskli olabilir. Budama sonrasında mantar hastalıklarına yakalanma olasılığı fazladır. Budama kaçınılmazsa en uygun zamanı olan çiçeklenme dönemi geçince hafif budama yapılması önerilir. Uygun budama aletleriyle yaralamadan dümdüz kesilmesi ve sonrasında hemen özel budama sıva veya macunlarıyla kesik yerlerin sıvanması önemlidir. 

Meneviş Sokağın erguvanları

Yazar Hakkında

Ücretsiz E-Bülten Abonesi Olun

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir