Ağustos ayı: Bir yıllık hava tahmini yapmaya hazır mısınız?*

Anadolu’da güneşin burç değiştirmesiyle meydana gelen hava değişikliklerini gösterdiğine inanılan günlere “Sayılı Günler” deniyor. Bazı yörelerde belli zaman dilimlerinde gerçekleşen meteorolojik olaylar, o yılın gelecek aylarına yönelik yöresel meteorolojik tahminlerde ölçüt olarak kabul ediliyor.

Eski kuşaklardan “Sayılı günler” ibaresini duyanınız var mı? “Evet, duymuşluğum var ama ne anlama geldiğini bilmiyorum.” diyorsanız, sayılı günleri aktaracağım; çünkü bu ay sayılı günler ayı ve bir yıllık hava tahmini yapabileceğiniz bir dönem. 

Anadolu’da güneşin burç değiştirmesiyle meydana gelen hava değişikliklerini gösterdiğine inanılan günlere “Sayılı Günler” deniyor. Bazı yörelerde belli zaman dilimlerinde gerçekleşen meteorolojik olaylar, o yılın gelecek aylarına yönelik yöresel meteorolojik tahminlerde ölçüt olarak kabul ediliyor. Örneğin, Trabzon Akçaabat yöresinde Rumi Ocak ayına “kalandar” deniyor; 13 Ocak “galandar günü” olarak adlandırılıyor. 14-25 Ocak tarihleri arasındaki günler bir ayı temsil ediyor; 12 günlük zaman diliminde her gün bir aya tekabül ediyor ve o günlere ait hava durumu gelecek on iki ayın hava durumuna işaret ediyor. Yani, 14 Ocak: Ocak, 15 Ocak: Şubat, 16 Ocak: Mart, 17 Ocak: Nisan, 18 Ocak: Mayıs, 19 Ocak: Haziran, 20 Ocak: Temmuz, 21 Ocak: Ağustos, 22 Ocak: Eylül, 23 Ocak: Ekim, 24 Ocak: Kasım ve 25 Ocak: Aralık aylarını temsil ediyor. Örneğin, kalandarın üçüncü gününde hava çok soğuk ve yağmurlu geçmişse, Mart ayının soğuk ve yağmurlu geçeceğine delalet ediyor. “Kalandarın gün sayması” şeklinde betimlenen bu inanıştan hareketle yöre insanı, hazırlıklarını buna göre yapıyor.


14 Ocak: Yağmurlu (Ocak)
15 Ocak: Öğleye kadar yağmurlu (ayın ilk yarısı), öğleden sonra güneşli (ayın ikinci yarısı) (Şubat)
16 Ocak: Güneşli (Mart)
17 Ocak: Bulutlu (Nisan)
18 Ocak: Öğleye kadar bulutlu (ayın ilk yarısı), öğleden sonra güneşli (ayın ikinci yarısı) (Mayıs)
19 Ocak: Bulutlu (Haziran)
20 Ocak: Güneşli (Temmuz)
21 Ocak: Güneşli (Ağustos)
22 Ocak: Bulutlu (Eylül)
23 Ocak: Öğleden sonra yağmurlu (ayın ikinci yarısı) Ekim
24 Ocak: Bulutlu ve yağmurlu (Kasım)
25 Ocak: Yağmurlu (Aralık)


Sayılı günlere Kars, Erzurum ve Ardahan yöresinde “çoban hesabı”, “kocakarı hesabı”; Kayseri yöresinde “ana-baba hesabı”; Uşak yöresinde “sayılı”, “hesaplı” adları veriliyor.

Muğla’nın Fethiye ilçesinde ise kalandar hesabı Ağustos ayında yapılıyor. Gözlem her yıl 14 Ağustos’ta başlıyor ve 12 gün sürüyor. Günün sabahtan öğlene kadar geçen kısmındaki gözlemler o ayın ilk yarısı, öğlenden akşama kadar olan kısmındaki iklim olayları ise ayın ikinci yarısını sembolize ediyor. Fethiye ilçesinin Yanıklı köyünde sayılı günler geleneğini sürdüren Salih Zeki Söğüt ile 2005 yılında yapılan bir sohbete göre, Salih Amca, gün boyunca gökyüzündeki bulutlara, havanın kalitesine, kuru mu nemli mi olduğuna, sıcak mı serin mi olduğuna bakıyor. Rüzgarın hangi yönden geldiğine dikkat ediyor. Gözlemlerini geçmiş yıllardakilerle karşılaştırıyor ve böylece gelecek yıl hakkında fikir sahibi oluyor. Diyelim ki, 18 Ağustos günü sabah saatlerinde kuzeyde yağmur taşıyan bulutlar var ve rüzgar kuzeyden esiyor. Salih Amca, bunu gelecek Aralık ayının yağmurlu, soğuk ve rüzgarlı geçecek olarak yorumluyor. 

Trabzon ve Konya’da Türk halk bilimi alanında doktora eğitimi yapan Berna Büşra Kolat’ın 2018’de Akçaabat’ta yaptığı hava tahmini kaydına örnek verelim:

Salih Amca, tahminlerinin 2000 yıllarına kadar neredeyse yüzde 100 tuttuğunu aktarmış. Ama, bu yıllardan sonra yüzde 60’a düşmüş.  Genellikle de mevsim dönümlerinde tahminleri artık tutmuyormuş. Salih Amca, mevsimlerin kaydığından, ne olacağının belli olmadığından bahsetmiş. Salih Amca’nın karşılaştığı bu durum şaşırtıcı değil, iklim değişikliğinin sonuçlarıyla karşılaşıyor çünkü. Röportajı kaleme alan Güneşin Aydemir’in şu cümlesini alıntılamak istiyorum: “Bir zamanlar doğanın ritmi ile yaşayan, günlük yaşamını doğa gözlemindeki bilgisiyle düzenleyen Anadolu insanın kadim doğa bilgisi, iklim değişikliğinin hızıyla yarışamıyor.

Bu ay, 14 Ağustos’u ajandanıza not edin; 14-25 Ağustos günleri arasında yıllık hava tahmini yapmaya hazır olun. Anadolu’da belli bölgelerde bu tarihlerde hava tahminleri yapılıyor olacak. Unutmayın, sabahtan öğlene kadar olan dönem, o ayın ilk yarısına, öğleden sonradan akşama kadar ise, ayın ikinci yarısına tekabül ediyor. Bakalım bizim gözlemlerimiz iklim değişikliği ile ne derece yarışacak?

*Bu yazı, Ergün Veren’in “Anadolu Halk Takvimi” (Aralık 2019, Doğan Kitap yayınevi) adlı kitabından ve Atlas Dergisi’nin Ocak 2006 ayında yayımlanan Güneşin Aydemir’in Salih Zeki Söğüt ile gerçekleştirdiği röportajından derlenmiştir.

Yazar Hakkında

+ Yazarın diğer yazıları
Ücretsiz E-Bülten Abonesi Olun

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir