Ayrancı semtinin kuşları-2

Semtimizde gözlemleyebileceğimiz kuşları tanıtmaya ebabil, yeşil papağan ve kumru ile devam ediyoruz.

Geçtiğimiz ay semtimizde gözlemleyebileceğimiz kuşları tanıtmaya başlamıştım ve büyük baştankara, karatavuk ve sığırcık kuşlarını detaylı aktarmıştım. Ayrıca, kuş gözlemciliği kavramını ve nasıl şehir kuşçuluğu yapabileceğinizi anlatmıştım. Bu ay ebabil, yeşil papağan ve kumruyu sizlere tanıtarak seriye devam ediyorum. 

Kumru (Streptopelia decaocto)

Güvercinimsilerden bir kuştur; güvercinden daha küçük ve zariftir. Gövdesi açık kum rengi, gri ve kahve tonlarındadır. Gözleri koyu kırmızıdır. İnce ve uzun bir gagası vardır. Bacakları koyu pembedir. Erişkinlerin ensesinde siyah yarım bi halka vardır; genç bireylerde halka olmaz. Ötüşü “gu-guu-guh” kalıbının 5-6 kez tekrarıdır. Bu ötüşten dolayı ‘gugukçuk’ yada ‘yusufçuk’ olarak bilinir. Uçarken kanatlarından ıslıksı sesler duyulur. Kumru aslında yerli bir tür değildir; kafeslerde beslenmek üzere 19. yüzyılda Orta Doğu’dan getirilmiştir.  Doğaya salınan bireyler uyum sağlamış ve üremeye başlamıştır. Kumru, şehirlerde insanla birlikte yaşamaya uyum sağlamıştır ancak aslında bir kır kuşudur.

Ebabil (Apus apus) 

Nisan ayından itibaren, Temmuz ayının sonlarına kadar Ankara semalarında özellikle sabahları ve akşamüstleri gökyüzünde çığlıklar atarak dolaşan bu kuşu mutlaka biliyorsunuzdur. Kırlangıca benzediği için yanlışlıkla kırlangıç olarak da adlandırılır. Oysa, kırlangıçlar ve ebabiller farklı ailelere (familya) ait türlerdir. Uzun kavisli kanatları, kısa ve çatallı kuyruğuyla çok hızlı uçmaya ve havada uçan böcekleri yakalamaya uyum sağlamışlardır. Genelde siyah yada kahverengi olurlar. Ebabiller, havada en uzun kalan kuşlardır. Uçarken uyurlar, yer ve içerler, oyun oynarlar, eş seçer ve kur yaparlar. Ayakları kısa ve zayıf olduğundan olağanüstü bir durum dışında asla yere konmazlar. Yerden havalanmaları oldukça zordur, belli bir yükseklikten havalanmaları gerekir. Çok hızlı uçarlar ve manevra kabiliyetleri yüksektir. Manevra kabiliyetinin yüksekliği ile ön plana çıkan bazı araba modellerine Swift adı verilmesinin kaynağı ebabillerdir; Swift ebabil kuşunun İngilizce adıdır. Ebabiller ailesinin birçok farklı türü vardır; ak karınlı, küçük, boz ebabil gibi. Ankara’ya yaz göçmeni olarak gelen ebabildir. Yaz aylarında İstanbul’da gözlemleyeceğiniz ise bizim ebabile benzer ama onlar ak karınlı ebabillerdir. Ankara’ya üremek için gelir. Tek eşlidirler. Çiftler her yıl aynı yuvaya döner. Eşlerin ölmesi üzerine farklı eş seçimine gidilir. Binaların çatılarında yuva yaparlar. 

Ben yıllardır her sene gelişlerini gözlemliyorum; Nisan ayının ilk haftası, genelde 6-7 Nisan tarihlerinde ilk bireyleri Meclis parkının üzerinde görüyorum. Sayıları ilk aylarda düşükken, yaz ortasında yavrularıın uçmaya başlamasıyla neredeyse ikiye katlanmış oluyor. Temmuz ayının sonlarında birdenbire gidiyorlar ve gökyüzü sessizleşiyor. ‘Gökyüzünün yaramaz çocukları’ olarak adlandırdığım bu kuşu izlemek için son zamanlar.

Yeşil Papağan* (Psittacula krameri)

Anavatanı Afrika, Güney Asya ve bazı Orta Doğu ülkeleri olan bu kuşlar, Avrupa’ya Büyük İskender’in askerleri tarafından getirilmiştir. Salınan veya kafesten kaçan bireyler uyum sağlamış ve üremeyi başarmışlardır. Parlak zümrüt yeşil renkleri vardır, gagaları kırmızıdır ve kuyrukları uzundur. Boynun arkasına doğru pembe, ince bir boyun halkası vardır. Erkeğin boğazı siyah, dişininki yeşildir. Genç bireyler dişiye benzer ancak gagası daha açık renkli ve kuyruğu daha kısadır. Hızlı uçar ve güçlü kanat çırpar. Uçuşta çığlıksı ‘kiek, kiiek’ sesi duyulur. Ağaç kovuklarında yuva yapar. Kışın gruplar oluştururlar. En iyi konuşabilen 5 papağan türünden biridir ve 250 kelime öğrenebilir.

Türkiye’de doğada bir papağan bireyi ilk kez 1975 yılında Çankaya’da kafes kaçkını olarak gözlenmiştir. 80’li yıllarda bir birey olarak düzensiz aralıklarla Ankara’da gözlenen papağanlar, 90’lı yıllarda artık sürüler halinde görülmeye başlanmıştır. Bugün artık Ankara ve İstanbul da dahil olmak üzere ülkemizde çeşitli bölgelerde üremektedirler. Halk arasında Pakistan papağanı da denilen yeşil papağan, zorlu iklim koşullarına oldukça dayanıklı olduğundan, Ankara’nın sert kış koşullarına uyum sağlamıştır. Üreme dönemi erkendir; Ocak ayında başlar. Ankara’da dört mevsim park ve bahçelerdeki ağaçların meyve ve tohumları ile beslenirler. Sayıları her geçen gün artmaktadır. Ankara’da Meclis yerleşkesi, Anıtkabir ve üniversite kampüsleri gibi korunaklı alanlarda sık sık gözlenen papağanlar, karantina günlerinde insan ve trafik baskısının ortadan kalkması ile daha çok dikkat çekmeye başladılar, aslında onlar 45 yıldır aramızda ama belki biz onların çığlığı andıran seslerini ve yeşil renklerini yeni fark ediyoruz. 

*Yeşil papağanlar konusunda katkıları için Doç. Dr. Esra Per’e (Gazi Üniversitesi Biyoloji Bölümü) teşekkürler.

Yazar Hakkında

+ Yazarın diğer yazıları
Ücretsiz E-Bülten Abonesi Olun

Yorum yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir